Starem przez Sahar

Strona g??wna

Artyku?y

FAQ

Kontakt

Galeria zdj

Szukaj

Event Calendar

TWB Shopping Cart

Table 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't exist

Table 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't exist

Sensacja techniczna ...

Gejzery pod Pary?em

Oka?e praktyka...

Osobliwy zegar

Table 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't exist

galeria

Kamienna wyla?a

Ereignisse

Juni 2032

So	Mo	Di	Mi	Do	Fr	Sa
		1	2	3	4	5
6	7	8	9	10	11	12
13	14	15	16	17	18	19
20	21	22	23	24	25	26
27	28	29	30

» Ciekawostki hist » Starem przez Sahar

Table 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't exist

Starem przez Sahar

1080 kilometr?w we wn?trzu Sahary. Przystajemy na par? godzin. Sionce
prawie w zenicie. Wysoki samoch?d pozwala na wpe?zni?cie w jego cie?,
kt?ry kojarzy si? z Modem — nasze cienie maj? 46?C!...
Aby usprawiedliwi? tytu? i przedstawi? sw?j w?asny stosunek do samochodu,
musz? poprzedzi? t? relacj? kr?tkim wyja?nieniem. Jestem wewn?trznie
przekonany, ?e samoch?d to istota ?ywa, zmienna, potrafi si? „u?o?y? do
r?ki" i pozwala kierowcy kszta?towa? sw?j charakter, nabiera bowiem cech
wynikaj?cych z indywidualnego stylu jazdy u?ytkownika. Tym samym owo mi?e,
bardzo popularne, og?lnie dost?pne, niespecjalistyczne narz?dzie zyskuje
co? wsp?lnego z cz?owiekiem.
Interesuje mnie funkcjonalno?? zespo??w okre?lana za pomoc? reakcji
kierowcy na bod?ce zewn?trzne wyst?puj?ce w czasie ruchu pojazdu. Badania
tych reakcji s? przydatne zar?wno do projektowania informacji
sygnalizacyjnej, jak r?wnie? do takich rozwi?za? konstrukcyjnych i takiego
kszta?tu oraz usytuowania urz?dze?, kt?re optymalnie u?atwi?yby obs?ug?,
narzuci?y pod?wiadomo?ci prawid?owe nawyki, umo?liwi?y ich szybkie
zapami?tanie i utrwalenie, a wszystko to przy uwzgl?dnieniu ludzkich
zdolno?ci ruchowych i mo?liwo?ci orientacyjnych.
Granica mi?dzy cz?owiekiem i jego ulubion? maszyn? staje si? jeszcze
bardziej elastyczna ze wzgl?du na wzajemne interesy; samoch?d wygodnie
przenosi pasa?era z miejsca na miejsce, cz?owiek z kolei dba o samoch?d.
Samoch?d, kt?ry przej?? funkcj? pi?knych zwierz?t — koni, wielb??d?w,
s?oni — dziedziczy r?wnie? w pewnym stopniu ludzkie przywi?zanie, na kt?re
zas?uguje swoj? sprawno?ci? i pos?usze?stwem, logik? formy i bogactwem
wra?e?, jakich got?w jest dostarczy?.
Romantyczne spojrzenie na samoch?d nie przeszkadza w dok?adnej znajomo?ci
wszelkich mo?liwych tajemnic silnika. Zainteresowanie nimi wyp?ywa i z
wrodzonej ludzkiej ciekawo?ci, i z przekonania o konieczno?ci
upraszczania, usprawniania mechanizmu.. articles: star66x.jpg

Na przyk?adzie badania zabytk?w
kultury materialnej z r??nych okres?w dziej?w ludzkich widzimy, ?e
wynalazki dokonane przez cz?owieka od pradziej?w imponuj? swoj? logik?. W
technice niewzruszona pozosta?a prastara zasada szukania rozwi?za?
najprostszych i ci?gle istnieje mo?liwo?? odkry? przypadkowych, b?d?cych
wynikiem uwa?nej obserwacji.
Jestem zwolennikiem koegzystencji mi?dzy maszyn? a cz?owiekiem, mylnie
niekiedy sobie przeciwstawianych.
Na pustyni ?ycie ma jeden wymiar: trzeba o wszystkim decydowa? samemu i
bra? odpowiedzialno?? za ka?d? decyzj?, a STAR 66 jest samochodem
seryjnym, nie przystosowanym specjalnie do przejazdu przez Sahar?; ma
natomiast za sob? trasy w Azji. W zak?adach FSC odradzano zabierania w
now? podr?? tego samego samochodu, kt?rym w ubieg?ym roku przejecha?em do
Afganistanu. Sprawia? wiele k?opotu przez nadmiern? eksploatacj? — norma
producenta na obci??enie dopuszcza w terenie 2,5 tony, a by? za?adowany 6
tonami i do tego dochodzi?a przyczepa 1,5 tony. Ale w?a?nie dzi?ki tym
k?opotom pozna?em dok?adniej samoch?d i na tym zbudowa?em zaufanie.
Powinni?my wygra?.
Nie?atwo zadowoli? czytelnika wymagaj?cego barwnych wydarze? i przyg?d, i
to przede wszystkim przyg?d cz?owieka oddzielonego od maszyny. A tymczasem
widz? tylko pustyni? z jej bezkresnym horyzontem, od kt?rej odgradza mnie
kabina samochodu. Czas jest nieub?agany, przesuwa mnie wraz z pojazdem po
bezkresnym, gor?cym, suchym oceanie, my?l rwie si?, jest upa?. Namoczony
dla och?ody r?cznik wydaje zapach spalonego ?elazkiem p??tna.
Niesko?czono?? piasku... Maszyna jest dzie?em my?li i r?k ludzi... Dzi?ki
maszynie cz?owiek staje si? mniej zale?ny od przyrody... Maszyna ochrania
mu ?ycie...
Monotonny, pewny i silny d?wi?k pracy silnika uspokaja, s?ysz? szmer
przesypywanego ko?ami piasku. Upa?, gor?cy, suchy ?ar i nieogarni?ty
spok?j — cisza, kt?rej nie potrafi zak??ci? praca pojazdu. Wychylam si? z
kabiny, patrz? na ko?a. Wszystko dobrze, ale ?lad pozostawiony na piasku
przypomina mi to, co pozosta?o za nami. Stopniowo zapominam, gdzie jestem,
ju? nie czuj? upa?u, oczy automatycznie wyszukuj? przed pojazdem
najdogodniejszych mo?liwo?ci przejazdu pomi?dzy barchanami. Silna i
budz?ca zaufanie maszyna daje mo?no?? wraca? po w?asnych ?ladach, pozwala
na zapadni?cie w my?lowy trans. Wywo?ane obrazy pojawiaj? si? na tle
bezkresu tak niepoj?tego, ?e przestaje on by? realnym t?em. Przed oczami
przesuwaj? si? prawie realne obrazy ludzi, miast, my?l b??dzi wok??
rozm?w, minionych sytuacji, pozostawionych daleko bliskich.
Nagle czuj? zapach benzyny! Dlaczego? Otaczaj?cy ?wiat przybiera
natychmiast rzeczywiste kszta?ty. Czy to silnik? Nie, pracuje miarowo,
spokojnie. Wi?c co? To nie st?d, nie z kabiny. Szukam zapachu w powietrzu,
nie powinienem si? zatrzymywa?, podczas ruchu wiatr rozprasza opar
benzyny, oddala mo?liwo?? po?aru. Samoch?d pracuje na odpowiednim
prze?o?eniu, zatrzymanie si? spowoduje utrat? sta?ej szybko?ci, kt?r?
pojazd mozolnie zdoby?, trzeba wtedy zaczyna? od nowa. W?sz? nadal za
zapachem i jest! To z ty?u. Wo?am: „Arpad, sprawd? beczki, mo?e kt?ra?
leje!"... Tak, to przepuszcza! korek!
Powraca ?wiat wyobra?ni. ?lad pozostawiony na piasku zmusza do powrot?w.
Jest to ucieczka, kt?ra pomaga trwa?: wyjazdy, dom, Mongolia, pustynia
Gobi, to by?o... Zaraz, kiedy to by?o? 64 rok czy... Nie, to przecie?
1963, 64, 65. Tak, ale wtedy by?o twardo, ma?o piasku. „Piasek" - — to
s?owo powoduje momentalny powr?t na tras?, nas?uchuj?, wszystko dobrze —
skrzynia bieg?w, silnik, wa?y p?dne, czysty ton pracy. „A widzisz,
wszystko dobrze" — my?l? z sympati? o STARZE. W?a?ciwie czasem rozmawiam z
nim i jest to dialog w j?zyku ojczystym, bowiem trzej jad?cy ze mn?
koledzy s? W?grami i wsp?lnie porozumiewamy si? w j?zyku niemieckim.
Cisza na biwaku. Dzi? wyj?tkowo bezwietrznie. Le?? na piasku. Nade mn?
bliska a jednocze?nie nieogarni?ta kopu?a nieba z miliardami iskier. Czuj?
zapach rozgrzanego oleju i ?elaza, samoch?d stygnie obok. Nagle niepok?j
o? to, czy rano zastartuje jak zwykle, od razu i bezb??dnie, czy wszystko
b?dzie dobrze. Jeszcze raz kontroluj? w pami?ci czynno?ci, jakie wykona?em
po zatrzymaniu si? na biwak. Nie mog? zasn??: my?l? o tym, ?e nie mam
radionadajnika. Przypominam sobie pierwsze godziny, gdy wje?d?a?em? w
piaski.? My?la?em: „mo?e zawr?ci??"?? - ale nie mog?em si?? zdoby?? na
zatoczenie? kr?gu,? co? pcha?o mnie do przodu, za wszelk? cen? do przodu.
Pierwszy dzie? — jeszcze mo?na wr?ci?, jeszcze czu?em si? bezpieczny, ?e
jestem tylko o jeden dzie? jazdy od ludzi. Drugi... trzeci... czwarty
dzie?, dalsze... i tak nabieram zaufania do maszyny. A? przyszed? dzie?, w
kt?rym nie by?o odwrotu — to po?owa trasy, teraz tylko naprz?d. Wydawa?o
si?, ?e najgorsze jest za mn?. Gdybym wiedzia? pierwszego dnia, jak b?dzie
dalej, mo?e zawr?ci?bym. Po co to robi??... — zastanawiam si?, my?l?, ?e
przyjemnie jest decydowa? o sobie, ?y? bez zawi?ci
i zazdro?ci,? bez tego wszystkiego, co czyni ?ycie walk? bez sensu. Tutaj
mam ten jeden wymiar: musz? osi?gn?? cel i tylko ja decyduj?, w jaki
spos?b to zrobi?, decyduje te? ?wiadomo??, dla kogo to robi?.
Wielka atramentowa cisza. Usypiam.
Wstaj? na godzin? przed wschodem s?o?ca, budz? W?gr?w, towarzyszy wyprawy.
?niadanie. Sprawdzam benzyn?, zabra?em na ten odcinek Sahary 1300 litr?w,
wydaje si? z oblicze? dotychczasowych, ?e to powinno wystarczy?. Rezerw?
mam tylko na 320 km, o tyle wolno si? pomyli? zmierzaj?c do miejsca, gdzie
s? ludzie i benzyna. Pytam Denesza, kt?ry zajmuje si? wydzielaniem wody,
ile mamy rezerwy. Zabrali?my 270 litr?w, na wi?cej nie by?o miejsca. Ale
wszystko na razie dobrze.
Biwak na 1080 kilometrze we wn?trzu Sahary. Przystajemy na par? godzin,
s?o?ce prawie w zenicie, nasze postacie rzucaj? cienie ledwie zakrywaj?ce
nasze stopy. Wysoki samoch?d umo?liwia wpe?zniecie w jego cie?, kt?ry
zawsze kojarzy si? z ch?odem. Nasz cie? ma 46?C! Le??c wtykam termometr w
o?lepiaj?c? plam? piasku, si?gaj?c? a? gdzie? ku horyzontowi. Czuj? upa?
na wyci?gni?tej z cienia r?ce i tym
bardziej ch?odniejszy jest nasz cie?. Termometr wyj?ty z piasku wskazuje
64?C. Cisza. S? to najgor?tsze godziny dnia: 10. do 17. Mo?na by jecha?,
ale to zbyt ryzykowne nara?anie odporno?ci ludzi i maszyny. Zapadamy w
nerwowy p??sen. Przeszkadza o?lepiaj?ce ?wiat?o, nie pomaga dodatkowe
zas?anianie oczu, blask przewierca ca?e cia?o. Cisza zabijaj?ca
natychmiast ka?dy d?wi?k. Patrz? na zegarek: zatrzymali?my si? dopiero 20
minut temu! Trzeba co? robi?. Schodz?c z samochodu, pozdejmowali?my
wszystko, co nam b?dzie potrzebne do obiadu, do popo?udnia nie musimy
wychodzi? z cienia. Powoli, tak aby to nam zabra?o jak najwi?cej czasu,
dzielimy zawarto?? puszek, podajemy sobie mena?ki, ?y?ki, wod?. Nasz obiad
sk?ada si? z suhara z piaskiem, a ?ci?lej — piasku z rozmoczonym sucharem,
piasku z zielonym groszkiem, piasku z sardynkami, piasku z wod?, piasku z
d?emem, piasku z rodzynkami, piasku z daktylami i na deser — piasku
wdychanego z dymem papierosa. Stale obawiam si? po?aru, to chyba
najgro?niejsze, co mog?oby si? wydarzy?: wszystko zeschni?te na pieprz, a
do tego jeszcze par? setek litr?w paruj?cej benzyny... Lepiej o tym nie
my?le?. articles: star66-63.jpg

Co? czarnego przemyka par? metr?w od nas, raz, drugi. Nie mam poj?cia, co
to takiego. Wychylani ostro?nie g?ow?, nic nie widz?. Kr?c? g?ow? na
wszystkie strony i nagle — mign?? ptak! Przygl?dam si? i rozpoznaj?
charakterystyczn? sylwetk? jask??ki: kr??y nad nami. Staram si? jej nie
p?oszy?, powoli nalewam do puszki wod? i, czo?gaj?c si?, wolno przesuwam
puszk? o par? metr?w od samodiodu. Po kilku niskich okr??eniach jask??ka
siada i pije. Musia?o jej dobrze dopiec. Mo?e kiedy? mia?a swoje gniazdo
pod okapem stajni w kraju? St?d, gdzie obecnie si? znajdujemy, jest 680
kilometr?w w prostej linii do wybrze?a Morza ?r?dziemnego, do najbli?szej
studni w Um Al Araneb — 123 kilometry.
Wiatr, zamiast ch?odzi?, parzy. Monotonna, bez zak??ce? praca silnika
pozwala uciec od rzeczywisto?ci. Jest to wypoczynek zbudowany na zaufaniu
do maszyny.-Z sympati? wspominam fabryk?, kadr? techniczn?, dyrektor?w,
robotnik?w, przywo?uj? pojedyncze postacie, wracaj? ich oczy patrz?ce z
sympati?, niedowierzaniem i trosk?. Gdyby teraz wiedzieli, ?e wszystko
jest dobrze! Wiem, ?e musz? dojecha? i musi wr?ci? do nich ten samoch?d.
Gdy wyje?d?a?em w pustyni?, ??czny ci??ar samochodu wynosi? 11 ton, teraz
ubywa paliwa, wody i ?ywno?ci, jest coraz l?ej. Tak, pustynia Gobi to by?
przedsmak tego, co jest tutaj. Potem, w 1966 r., tym samym samochodem:
Turcja z cudn? wod? Morza Czarnego, Ararat, Irak, Iran — Wielka S?ona
Pustynia, Jordania — Morze Martwe z fenomenaln? k?piel?, Bagdad — egzotyka
wschodu, oazy, Jerozolima, Babilon, Jerycho, cedry liba?skie, Syria — Crac
de Chewalier i urocze g?ry Afganistanu — Hindukusz. Szlachetni, prymitywni
i serdeczni Nafarowie — ludzie g?r, a potem lodowce, wieczne ?niegi i
w?dr?wka po skalnych szlakach. To przypomina mi koleg?, kt?ry pozosta? tam
na zawsze, pozosta? w wiecznym majestacie siedmioty-si?cznego szczytu.
Zaczynam odczuwa? upa?, b?yskawicznie przeskakuj? my?l? z ch?odu lodowc?w
w ?ar wielkiej, piaszczystej patelni.
Kontroluj? przyrz?dy: woda 80?C — dobrze, olej — dobrze, ale jednak co?
si? dzieje. Sprawdzam koleg?w, widz? szare mimo opalenizny twarze —
napi?cie. Musz? wygl?da? tak samo. Patrz? na zegar, szybka kalkulacja i
dochodz? do wniosku, ?e dla zapewnienia bezpiecze?stwa, ze wzgl?du na
rezerwy wody do picia, powinni?my jeszcze jecha? oko?o 40 minut. Teraz ju?
nie mo?na marzy?, to ostatnie minuty przed nasileniem upa?u, gdy s?o?ce
stoi w zenicie. Ostro?ne zmiany obrot?w silnika; czuj? si? tak, jakbym
pracowa? tak jak on. Musz? mu pomaga?, wybieram jak najmniej grz?sk?
tras?, klucz? wi?c... Kompas, ale kompas skacze, musz? pami?ta?, gdzie
by?o rano s?o?ce, przypominam sobie jego w?dr?wk? po niebie. Obserwuj?
mikroskopijny cie? samochodu na piasku. Tak, tamte lekkie wzniesienia
powinny by? bardziej na prawo. Jeszcze par? kilometr?w i stajemy na biwak.
Przed sob? mam lekki spadek, b?dziemy mogli wcze?niej wyruszy?, zjazd
u?atwi rozp?dzenie samochodu po grz?skim piasku.
Ka?dy z nas wyszukuje sobie kawa?ek cienia pod naszym domem na ko?ach.
Pijemy wod? — ma 39?C, jest niesmacznie ciep?a, ale ma w sobie jakie?
resztki cech napoju. Zaczynam obserwowa? r??ne elementy samochodu, jestem
pewien, ?e nic si? nie mo?e popsu?, mam tak wielkie zaufanie do tej
maszyny. Kontroluj? ci?nienie powietrza w oponach — wszystkie ko?a 0,5 At,
powinno by? dobrze. Od rana przejecha?em 75 km w ci?gu 3 godzin i 55
minut. Przeliczam poprzednie dane — wychodzi, ?e ?rednia jest wy?sza ni?
przyj?ta w kalkulacjach, w granicach 31 km/h. To dobrze, dalej przesuwa
si? granica bezpiecze?stwa. Denesz budzi si? z drzemki i robi pomiary
temperatury. Notuj? podawane wyniki — temperatura otoczenia w cieniu:
52?C, temperatura piasku: 63?C, temperatura w s?o?cu: 69,5?C. Nie wiem, co
my?l? koledzy, ja le?? i obserwuj? termometr i my?l? teraz tylko o tym,
aby s?upek rt?ci nie podni?s? si? ani o milimetr. Czy to mo?na
przetrzyma?? Ile mo?e wytrzyma? ludzki organizm? Nie rozmawiamy.
Mija okres nasilenia upa?u, a z nim strach przed gor?cem. Powoli wszyscy
nabieramy ochoty do ?ycia. Szoni pitrasi na maszynce jak?? piekielnie
parz?c? zup? z papryk? — to przysmak W?gr?w. Zupa jest ?wietna, gor?ca i
piek?ca, pozwala odczu? r??nic? pomi?dzy nami a otaczaj?c? nas spiekot?.
Po po?udniu czeka nas podobno najgorszy odcinek — wysokie do 150 m wydmy.
Wydaje si?, ?e nie mo?e ju? by? nic gro?niejszego ni? dot?d. Przeje?d?am
ten odcinek ?piewaj?co, wiem, ?e jeszcze par? dni i zobaczymy ludzi.
Nast?pnego dnia, pomagaj?c Arpadowi spakowa? materac, zobaczy?em pod nim
dwa sczepione z sob? jadowite skorpiony. Jeden by? nie?ywy, prawdopodobnie
dlatego, ?e walczy?y z sob?, da?y spok?j ?pi?cemu.
Burza piaskowa — chamsin — trwa?a dwa dni. Przejecha?em bardzo ma?o, ale
dzi? mo?na znowu marzy?, napi?cie maleje, s?o?ce, dobra widoczno??, na
horyzoncie g?ry Tibesti. To najlepszy sprawdzian, ?e mamy dobry kierunek.
Obliczam: do Fort Lamy jeszcze oko?o 1500 km Sahary. Czy zastan? tam listy
z domu? Po po?udniu pierwsze wystaj?ce z oceanu piask?w ska?y. Staj? na
przerw? obiadow? pod samotnym zespo?em g?r. Pierwszy raz w cieniu, ale
ciep?o jak w piecu. Czuj? gor?ce uderzenia do g?owy. Ciekawo?? gna mnie
jednak mi?dzy ska?y, i co za rado??! Znajduj? na jednej z nich wykuty
rysunek krowy. To jest nareszcie co?, czego nie by?o w opisach. W
zacienionych szczelinach skalnych s? te? ?lady ognia. Jak dawne? Znalaz?em
39 miejsc z rysunkami. Nie zwracam ju? na nic uwagi. ?a?? po s?o?cu ze
szkicowni-kiem i aparatami. Ka?de schylenie si? po papier czy o??wek to
wysi?ek, kt?ry trzeba doceni?, skoro doliczy?em si? 246 skalnych rysunk?w!
Wi?kszo?? przedstawia zwierz?ta: krowy, byki, antylopy, jest te?
nosoro?ec, s? ?yrafy, psy. Po obiedzie odnajduj? jeszcze s?onie, kozice,
owce, ?yrafy w c?tki, krowy w ?aty. Rysunki spotyka si? na g?adkich
?cianach i w miejscach zacienionych, zwykle tu? u podn??a g?r. Tak
wygl?da?o pierwsze spotkanie z rysunkami na ska?ach.
Docieramy do oazy Bardai. Pierwszy kontakt z lud?mi i wiadomo?ci ze
?wiata. Mamy rezerw? wody pitnej. Z uk?adu ch?odzenia uby?o przez ca?y
czas 1,5 l wody. Zatrzymujemy si? tutaj kilka dni. Wpierw przeprowadzam
kosmetyk? wozu. articles: star66-62.jpg

Poznajemy ?yj?cych tu Tibu — mieszka?c?w tych g?r.
Wieczorem, po obejrzeniu ta?c?w na jednym z plac?w wioski, jeste?my
zaproszeni przez mieszka?ca s?siaduj?cego z nami „domku". Ciemna,
bezksi??ycowa noc, nie wida? gwiazd, py?y niesione przez wiatr z pustyni
przys?oni?y zupe?nie niebo. Idziemy rz?dem, prowadzi gospodarz, co? tam
przede mn? majaczy, ale kieruj? si? raczej s?uchem, nie odr??niani nawet
swoich st?p od piasku, s?ycha? tylko szelest jego przesypywania i g?uche
st?pni?cia. Wciskamy si? w skupisko domk?w i ograniczaj?cych podw?rka
?cian z trzciny. Czuj? j? wyci?gni?tymi przed siebie d?o?mi. Jest jeszcze
szelest ocieraj?cych si? ramionami poprzednik?w. W tym momencie
uzmys?awiam sobie, jak pot??ny jest bezmiar Sahary. Id? na ko?cu, wydaje
si?, ?e gdybym przystan??, ucichn? kroki i nie b?dzie ju? nic. Na chwil?
zatrzyma?em si?, jest cisza, p??na noc, nie s?ycha? odg?os?w osady. Stoimy
na podw?rku, kt?re si? raczej wyczuwa, ni? widzi. W rozja?niaj?cej si?
purpurowej po?wiacie spostrzegam, jak gospodarz rozdmuchuje mikroskopijny
?ar w?gielk?w na ?rodku zagrody. Obok ognia le?? dwie postacie. Jedna
wstaje — to ?ona gospodarza — przynosi derk?, kt?r? uk?ada pod ?cian?
ogrodzenia. Gospodarz zaprasza do siadania. Ognisko o?wietla ju? do??
dok?adnie czworobok piasku zamkni?ty wysokimi na 2,5 m ?ciankami
grodzonymi z trzciny. Cz??? zajmuje domek, wykorzystuj?c dwie naro?ne
?cianki. Wida? wyra?nie tylko otw?r wej?ciowy, brak okien. Drugi
czerniej?cy otw?r to wej?cie do sza?asiku gospodarczego. ?ona gospodarza
po?o?y?a si? ponownie obok syna, kt?ry nie poruszy? si? od naszego
wej?cia. Udaje, ?e ?pi, czasem jednak blask ognia zdradza, ?e obserwuje
nas spod przymru?onych powiek. Obydwoje z matk? le?? na piasku owini?ci w
burnusy, pod?o?ywszy pod g?ow? d?onie. Le?? po?rodku prostok?ta
ograniczonego usypanym z piasku wa?kiem. Zastanawia mnie to, ale o nic nie
pytam. Jak dot?d, panuje milczenie, nikt nie powiedzia? ani s??wka. Gdy
wchodzi?em, moje „salam alekhoum" rozwia?o si? gdzie? nad podw?rec?kiem.
Przypuszczam, ?e kobieta nie powinna odpowiada?, a ma?y by? za ma?y, aby
przyjmowa? go?ci. Gospodarz przyszed? z nami, pozdrowi?em wi?c og?lnie
dom. W?a?ciwe powitanie trwa?o p??torej godziny, bowiem nale?y do niego
parzenie i picie herbaty. Jest to ca?y ceremonia?, objaw go?cinno?ci i
obrz?dek powitania. Nieprzestrzeganie tej tradycji mo?e by? uwa?ane za
obraz?. Jest to tak powa?ny rytua? powitalny, ?e czynno?ciami z tym
zwi?zanymi mo?e si? zajmowa? tylko m??czyzna, i to najwy?szy stopniem w
hierarchii rodzinnej. Ten sam ceremonialny zwyczaj obserwowa?em w Azji. W
zupe?nej ciszy obserwuj? ruchy gospodarza. Czasem doleci jaki? odg?os z
otaczaj?cych nas zagr?d, czasem zaszele?ci, poruszona lekkim wiatrem,
trzcina ogrodzenia. S?ycha? bardzo wyra?nie rozdmuchiwanie ?aru przez
gospodarza. Ogie? pali si? bardzo oszcz?dnie, utrzymywany kunsztownie
tylko tyle, ile go potrzeba. P?omyk dotyka metalowego naczynia,
zawieszonego na sko?nie wbitym w piasek pr?cie. Gospodarz tak si?
zapami?ta? w czynno?ciach, jakby nas tu wcale nie by?o. Przyniesione
poprzednio wraz z czaj-
niczkiem malutkie czarki stoj? p??kolem na piasku. Woda zagotowa?a si? i
nasz mistrz ceremonii nalewa wrz?tku do czajniczka, w kt?rym ju? jest
herbata z kawa?kiem cukru. Teraz czajniczek zostaje zawieszony nad ogniem
i przez przesuwanie ?aru utrzymuje si? w nim odpowiedni? temperatur?, po
czym przelewa si? zawarto?? na moment do innego naczynia i z powrotem.
Czynno?? t? powtarza si? parokrotnie. Gospodarz nalewa do swojej czarki,
pr?buje odrobin?, ocenia, czy napar jest odpowiedni, i wlewa na powr?t do
czajniczka. Jeszcze chwil? podgrzewa, po czym zr?cznie nape?nia czarki,
lej?c p?yn cienkim strumykiem z wysoka. W ten spos?b nalewana herbata
och?adza si? odrobin? i lekko pieni na powierzchni. Ka?dy z nas, wed?ug
zaplanowanej przez gospodarza kolejno?ci, co podkre?la wiek lub wa?no??
go?cia, otrzymuje czark?. Pijemy ma?ymi ?yczkami i pust? czark? podajemy
do r?k gospodarza. Tego wymaga ceremonia?, nie wolno te? odstawi? czarki
na piasek, mo?na by obrazi? dom i domownik?w. T? sam? herbat? zaparza si?
trzykrotnie i ka?dy z nas wypija po trzy czarki. Herbata ma dodatek mi?ty,
co nadaje jej specyficzny smak. Wydaje si?, ?e nasz gospodarz doda? wi?cej
mi?ty przy trzecim zaparzaniu.
Siedz? wygodnie oparty, ca?odzienna praca na upale daje si? we znaki, tym
bardziej ?e podczas dnia nie ?pimy, jak to robi? krajowcy, szkoda nam
czasu. Teraz wi?c ju? po p??nocy czuj? znu?enie i poddaj? si? ciszy.
S?ysz? tu? za swoimi plecami szelest trzciny, przez chwil? pomy?la?em, ?e
to mysz, i przesta?em zwraca? uwag? na szmer. Po chwili delikatny szmer
si? powt?rzy?. W tym samym momencie ch?opiec uni?s? g?ow?, gospodarz
momentalnie podsyci? ogie? i powiedzia?: „Smet ada"! (S?uchaj tam!).
Ch?opiec paroma cichymi skokami znalaz? si? tu? przy mnie. Sypie piaskiem,
podnosz?c ko?ce trzcin. Dwa, trzy uderzenia trzyman? w d?oni zwini?t?
szmat?, po czym wygarnia bli?ej ?wiat?a troch? sfatygowanego skorpiona.
Po ostatniej czarce podnosimy si? i, odprowadzeni przez gospodarza,
wychodzimy. W trakcie po?egnania zapyta?em o przeznaczenie usypanego
dooko?a ?pi?cych wa?ka z piasku. Gospodarz wyja?ni?, ?e jest to ochrona
przed skorpionami. Podobno ?pi?cy ma us?ysze?, jak usypuje si? piasek pod
wdrapuj?cym si? na to ogrodzenie skorpionem. Wydaje mi si? jednak, ?e
paj?czaka odstrasza samo wspinanie si?, kt?rego woli dla wygody unikn??,
tym bardziej ?e nie od?ywia si? lud?mi. Przypadki pok?u? ludzi przez
skorpiony zdarzaj? si? wtedy, gdy owad si? broni.
Codziennie robi? wypady po kilkana?cie kilometr?w od oazy w poszukiwaniu
skalnych rysunk?w. Plon poszukiwa? by? coraz bardziej owocny. Znajdywane
rysunki przedstawia?y ludzi, sceny pasterskie, sceny z polowa?, wojownik?w
i ta?ce kultowe. Rysunki na Saharze pochodz? z r??nych epok, nawarstwiaj?
si?, s? dzie?em r??nych lud?w, kt?re tu mieszka?y od pradawnych czas?w.
Sta?y si? one przedmiotem analizy naukowc?w. Wiadomo, ?e w dalekiej
przesz?o?ci Sahara by?a jednym z najg??ciej zaludnionych obszar?w Afryki.
By?y tu pastwiska i woda. Na d?ugo przed nasz? er? rozpocz??o si? powolne
osuszanie Sahary i ludzie zacz?li z niej ucieka?. G?ry Tibesti s? rejonem
ma?o jeszcze zbadanym. Ka?dy krok, podczas poszukiwa? nowych miejsc z
rysunkami, kiedy ?azi?em po upale, nie by? ?atwy. Bardzo pomaga?a
lornetka, co oszcz?dza?o mi podchodzenia do skalnych ?cian, pod kt?rymi
nie by?o prawie cienia. Siada?em lub k?ad?em si? na piasku, wyszukuj?c
wygodne miejsce pod ?okcie, i wolno przegl?da?em przez lornetk? niedalekie
ska?y. Je?eli niczego nie zauwa?y?em, przenosi?em si? kilkadziesi?t metr?w
dalej i zaczyna?em od nowa. Trzeba jednak bardzo uwa?a?, rysunki znikaj? i
staj? si? niewidoczne przy zmianie o?wietlenia. Trzeba wi?c tak? parti?
pozostawi? na inn? por? dnia, a? s?o?ce padnie na skal? pod odpowiednim
k?tem. Na Saharze nawet bardzo do?wiadczony fotograf ocenia b??dnie
intensywno?? ?wiat?a; mo?e by? ono bardzo r??ne od o?wietlenia pozornego.
Na przyk?ad w okolicy, gdzie s? czarne plamy ska? poutykanych w
z?otop?owej p?aszczy?nie piask?w, a s?o?ce jest lekko zawoalowane przez
fech-fech — drobny, piaskowy py?, nie spos?b fotografowa? bez
?wiat?omierza z fotokom?rk? elektryczn?. articles: T1277478_2.jpg

Mijaj? dni. Ponad po?owa trasy przez Sahar? poza nami. Dzi? pod wiecz?r
zobaczyli?my, co jest tu unikaln? rzadko?ci? — grupk? palm w pustyni, wody
ani ?ladu, powierzchnia jak gdyby wysch?ych bagnisk pokryta bia?ymi
plamami zaschni?tego, bia?ego proszku. To s?l. Stajemy na biwak.
Rozwieszam hamak pomi?dzy palmami, ryzyko spania na ziemi jest za wielkie.
Ostrzegani przez nomad?w, wiemy, ?e w?a?nie w takich jak to miejscach jest
najwi?cej w??y i innych niezbyt mi?ych zwierz?tek. Tankuj? benzyn?. Robi?
to zawsze noc?, poniewa? ni?sza temperatura nie powoduje takiego
odparowania paliwa, kt?re wynosi w warunkach tu panuj?cych oko?o 8%. Potem
k?ad? si? spa?. Budzi mnie silny wiatr, to chamsin. Ruszamy wcze?nie, bez
?niadania — przeszkadza wiatr i masy niesionego py?u i piasku. Dot?d
chamsin nie by? gro?ny, ale teraz to ju? chyba gibli, jeszcze gorszy. To,
co si? teraz zacz??o, widzimy po raz pierwszy w ?yciu. Widoczno??
ograniczona do paru metr?w, a czasem wcale jej nie ma, pomimo ?e os?ania
mnie w kabinie szyba, musz? prowadzi? w?z (o ironio!) w ?nie?nych
okularach. Obawiam si? o system filtrowania powietrza, jest to ci??ka
pr?ba dla konstruktor?w. Tak mija dzie?. Ca?y czas jad?, s?o?ca nie wida?,
nie przypieka wi?c tak mocno. Jedyna troska — to utrzymanie kierunku, a
trzeba teraz lawirowa? po?r?d ska? i jakich? paskudnych w?do??w. Czasem z
konieczno?ci zawracam i szukam nowego przejazdu. To piek?o
Bahar-es-szejtan, po arabsku Morze Diab?a, gibli z jego szale?czymi
porywami mija po trzech dniach.
Docieramy do fortu Koro-Toro. Zaproszeni przez dow?dc? rozkoszujemy si?
ch?odem wewn?trz mur?w. Podczas obiadu us?uguje, nie, to nieodpowiednie
okre?lenie — po prostu dyskretnie celebruje przy posi?ku ?ona komendanta
fortu. Pi?kna, wysoka, o kr?lewskich ruchach, czarna dziewczyna. M??,
widz?c nasze pe?ne zachwytu spojrzenia i domy?laj?c si? rzucanych
p??g?bkiem uwag, z dum? o?wiadcza, ?e ?on? sprowadzi? a? z plemienia
Tussi, znad jeziora Kiwu (Ruanda Urundi). Posterunek mie?ci si? w wielkim,
pomalowanym na bia?o forcie. Czworobok paro-metrowych mur?w wyrastaj?cych
z piasku, otoczony wype?niaj?cym go stopniowo, wzg?rzem piasku. Na nim
zespolone ?ci?le z murami, wyci?tymi w blanki i strzelnice, wie?cz? go
zabudowania po??czone w jeden labirynt z kwadratowym dziedzi?cem. Tu
mieszcz? si? izby zajmowane przez komendanta, sala rozpraw i przyj??,
pokoje go?cinne, koszary (przez ca?y dzie? zobaczy?em 2 ?o?nierzy — by?oby
nietaktem pyta? komendanta o „stan za?ogi", ale przypuszczam, ?e nie
przerasta? on o 25% tego, co widzieli?my), dalej magazyny, kuchnia i
wi?zienie, od kt?rego klucza jeden z ?o?nierzy bezowocnie poszukiwa? ju?
od dw?ch godzin, a aresztowany w tym czasie siedzia? sobie przed fortem na
wydmie razem z rodzin?, a? w?ciek?y na niezdarnego ?o?nierza komendant
kaza? mu si? wynosi? do Szejtana. Od frontu bastionu — par? cha?upek 20
sta?ych mieszka?c?w osady, studnia obudowana dachem i ?cianami, a gdzie?
tam dalej o 705 km (tak wynika z oblicze?) Fort Lamy. Reszta to piasek. Z
lewej strony piaski, z prawej, tu? pod murem dwa kolczaste drzewka i zn?w
piasek a? do horyzontu, z ty?u... piasek... piasek... a? do Morza
?r?dziemnego, te drobne 3050 km. To wszystko nakryte czap? s?onecznych
promyk?w tak grzej?cych, ?e ?mier? w lod?wce wydaje si? rozkosznym zgonem.
Tak wygl?da egzotyczny fort. Obrazu dope?nia daleki, j?kliwy ton
przesypywanych wiatrem piask?w. Najbli?sz? okolic? wiatry omijaj? przez
wi?ksz? cz??? doby, co mog?o by? jedn? z przyczyn obrania miejsca na
budow? fortu. Jest to te? miejsce z wod? i ko?cz? si? tu wielkie,
w?druj?ce wydmy, a zaczyna r?wnina, lekko pofa?dowana, przechodz?ca w
pustynn? sawann?.
W Koro-Toro, pr?cz mi?ych wspomnie?, pozostawi?em lub, by? mo?e,
„pozostawiono mi" telek, ma?y sztylet, otrzymany w prezencie od jednego z
poznanych nomad?w w Tibesti. Taki sztylet na sk?rzanej opasce, prostej lub
splatanej, nosz? m??czy?ni na lewym przedramieniu. Mia?em go w kabinie
obok siedzenia. M?g? sam wypa?? w czasie wysiadania na trasie lub po
prostu znikn??, gdy STAR sta? ca?y dzie? przed fortem. By? to jedyny
niejasny przypadek w okresie ca?ej wyprawy.
?egnani przez go?cinnego komendanta, jego ?on? i ma?ego synka, robimy
gospodarzom zdj?cia. Ruszamy, obdarowani na drog? wielkim ud?cem, lekko
podw?dzonym, jakiego? zwierzaka oraz piecz?tk? w dzienniku ekspedycji: „l
Regiment du Tchad Koro-Toro — Chef de Poste". Z informacj?, ?e czasami z
Fort Lamy, raz lub dwa razy w miesi?cu, przyje?d?a tu samoch?d, zanurzamy
si? w piaski. Przez Faya Largeau do Fort Lamy stolicy Czadu. Tam sko?czy
si? pustynia. Przejechali?my podobno najtrudniejsze odcinki,
przejechali?my je bez jakiejkolwiek awarii samochodu. Jestem mu za to
wdzi?zny. Cz?owiek i maszyna dotarli tam, gdzie jeszcze s? pierwotne ?lady
cz?owieka i narz?dzia. Samoch?d, to wsp??czesne narz?dzie na co dzie?
cz?owieka 20 wieku, pomaga? odnajdywa? ?lady naszych praprzodk?w.
Pomimo ?e przeby?em ca?? tras? bez jakiejkolwiek awarii, drugi raz, ze
wzgl?du na ryzykowne warunki, nie zdecydowa?bym si? na jazd? tak? tras?
tylko jednym samochodem. Chyba ?e przebiega?aby ona przez... pustyni?
Kalahari.

Dobieslaw Walknowski
----------------------------------------------
Mgr Dobieslaw Walknowski, projektant form przemys?owych, podr??nik i
etnograf, w latach 1963—1970 bra? udzia? w odleg?ych wyprawach
podejmowanych na polskich samochodach ci??arowych „Star-25" i „Star-66".
Przemierza? w nich jako uczestnik ekspedycji paleontologicznych PAN
bezdro?a Mongolii (1963, 1964, 1965), jako uczestnik ekspedycji Klubu
Wysokog?rskiego w Hindukusz — g?ry Afganistanu (1966), jako kierownik
polsko-w?gierskiej wyprawy badawczej — bezludne obszary Afryki (1967) i
wreszcie jako kierownik zorganizowanej przez „Polmot" podr??y
akwizycyjno-do?wiadczalnej — kraje Bliskiego Wschodu oraz ?rodkowej i
Po?udniowej Azji (1970).
Obok zamieszczamy spisane specjalnie dla Czytelnik?w „M.T." jego wra?enia
z najtrudniejszej pr?by, kt?r? i dla cz?owieka, i dla maszyny by?o
pokonanie Sahary

Translate site

Table 'db702206.fusion_errors' doesn't existTable 'db702206.fusion_errors' doesn't exist

Newsletter

galeria

Ereignisse

Starem przez Sahar

Translate site